Varoluşun Halleri

Bu bölümde John Gray’in Ateizmin Yedi Türü kitabı üzerinden; ateizm, din ve Tanrı kavramlarının farklı anlamlarını ele alıyoruz. Ateizmin farklı biçimlerini, modern seküler düşüncenin dini kökenlerini ve Tanrı fikrini reddeden dünya görüşlerinin geleneksel inançlarla nasıl benzerlikler taşıdığını tartışıyoruz.

Bu bölümde Stoacı felsefeye eleştirel bir bakışla yaklaşarak neden kendimi Stoacı olarak tanımlamadığımı Seneca’nın Tanrısal Öngörü metni üzerinden anlatıyorum. Stoacılığın determinist ve teleolojik evren anlayışını, özellikle iyi insanların başına gelen kötülükleri tanrısal bir planla gerekçelendirmesini sorguluyorum.

Bu bölümde zihin felsefesine giriş yaparak bu alanın neyi araştırdığını, temel problemlerini ve neden felsefenin en önemli tartışmalarından biri olduğunu ele alıyoruz. John Searle ve Thomas Nagel üzerinden; zihin, beyin ve bilinç arasındaki ilişkiyi, öznel deneyimlerimizin doğasını ve fiziksel bir organ olan beynin nasıl zihinsel yaşantılar ürettiğini tartışıyoruz.

Bu bölümde Platon, Stoacılar, Heidegger, Epikür, Spinoza, Nietzsche, Deleuze ve Tao düşüncesi üzerinden ölümün yaşamı nasıl anlamlandırdığını ele alıyoruz. Ölümü bir son, hazırlık ya da dönüşüm olarak görmenin yaşamla kurduğumuz ilişkiyi nasıl değiştirdiğini düşünüyoruz.

MÖ 4. yüzyılda yaşamış Tao öğretisiyle tanıdığımız Zhuangzi'nin "Mutlu Balık" olarak anılan metnini analiz ederek epistemolojik, etik ve mutluluk üzerine çıkarımlarda bulunuyoruz.

Bu bölümde Jacques Rancière’in Cahil Hoca kitabı üzerinden; öğretmenin rolünü, zekaların eşitliği fikrini ve eğitimin nasıl özgürleştirici hale gelebileceğini ele alıyoruz. Açıklamak yerine alan açan, öğrenciyi kendi aklını kullanmaya teşvik eden bir öğrenme biçimi üzerine tartışıyoruz.

Bu bölümde beynin neden sürekli hikayeler ve neden-sonuç ilişkileri kurduğunu, bu anlatıların gerçeklik algımızı nasıl şekillendirdiğini ele alıyoruz. Kendi hikayelerimizi fark etmenin ve onları yeniden kurmanın deneyimlerimizi nasıl değiştirebileceği üzerine düşünüyoruz.

Bu bölümde Michael Shermer’ın İnanan Beyin kitabı üzerinden; neden inandığımızı, beynin kalıplar üretme eğilimini ve inançların gerçeklik anlayışımızı nasıl şekillendirdiğini ele alıyoruz. Zihnin duyusal veriler arasında bağlantılar kurarak inançlar oluşturmasını ve bu inançların dünyayı nasıl yorumladığımızı belirlemesini tartışıyoruz.

Bu bölümde astrobiyoloji ve dünya dışı yaşam ihtimali üzerinden; evrende yalnız olup olmadığımızı ve olası bir karşılaşmanın insan, etik, Tanrı ve gerçeklik anlayışımızı nasıl etkileyebileceğini ele alıyoruz.

Bu bölümde Michel Foucault, Edward Said ve Noam Chomsky üzerinden; entelektüel olmanın ne anlama geldiğini, iktidarla kurulan ilişkiyi ve düşünsel bağımsızlığın neden önemli olduğunu ele alıyoruz.

Bu bölümde Sartre, Camus ve Alan Watts üzerinden; Tanrı, özgürlük, yaşamın anlamı ve insanın kendi değerlerini yaratma sorumluluğu üzerine düşünüyoruz. Varoluşun mutlak bir plana dayanmadığı fikrinden yola çıkarak, hayatı bir oyun ve sürekli oluş hâli olarak görmenin bize nasıl başka bir anlam ve özgürlük alanı açabileceğini ele alıyoruz.

Bu bölümde Joseph Campbell’ın “Hayatta her şey yıkıldığında bizi ne ayakta tutar?” sorusundan yola çıkarak; mit, anlam, inanç ve kahramanın yolculuğu üzerine düşünüyoruz. Seküler bir dünyada insanın kendi yaşamına yön verecek anlatıyı nasıl kurabileceğini ve kendi çağrısıyla nasıl ilişki kurabileceğini ele alıyoruz.

Bu bölümde bilginin değerini; Aristoteles, Stoacılar ve Antik Yunan’ın bilgelik anlayışı üzerinden ele alıyoruz. Bilginin düşüncelerimizi, alışkanlıklarımızı ve eylemlerimizi dönüştürerek pratik bilgeliğe, erdemli ve mutlu bir yaşama nasıl katkı sağladığı üzerine düşünüyoruz.

Bu bölümde mutluluk, iyi yaşam ve doğaya uygun yaşamak fikrini; Aristoteles, Stoacılar, Spinoza, Nietzsche, Budizm ve Hinduizm üzerinden ele alıyoruz. Felsefeyi, insanın kendi doğasını tanıyarak daha neşeli, ölçülü ve özgür bir yaşam kurma çabası olarak düşünüyoruz.

Bu bölümde Seneca rehberliğinde; iyi yaşamak, zamanın sonluluğu, haz, arzu, başarı ve mutluluk üzerine düşünüyoruz. Sonsuz zamanımız varmış gibi yaşarken hayatımızı neye harcadığımızı, gerçekten neyi arzuladığımızı ve bize ait olan zamanı nasıl geri kazanabileceğimizi sorguluyoruz.

Bu bölümde “Evren bana ne söylüyor?” sorusundan yola çıkarak; kendini gerçekleştiren kehaneti, Budizm’deki "karma" anlayışını ve Spinoza’nın duygu, nedensellik, "conatus" kavramlarını ele alıyoruz. Olumlu ya da olumsuz düşüncelerin hayatımızı gizemli bir çekim gücüyle mi, yoksa düşünce, duygu ve eylem arasındaki döngü aracılığıyla mı etkilediğini inceliyoruz.

Bu bölümde Dionisos, Apollon, Nietzsche ve Jung üzerinden; insanın içindeki gölgeyle, taşkınlıkla, arzuyla ve yaratıcı karanlıkla kurduğu ilişkiyi ele alıyoruz. Delfi'deki Apollon Tapınağı'na kazınmış “kendini tanı” öğüdünden yola çıkarak, kendimizi aydınlık yanlarımız kadar bastırılmış duygularımız, utançlarımız, korkularımız ve kontrol edilemeyen taraflarımızla birlikte kavramanın ne anlama geldiğini düşünüyoruz.

Bu bölümde Sinoplu Diyojen ve Kinizm üzerinden; mutluluk, haz, özgürlük ve insanın ne için yaşadığı soruları üzerine düşünüyoruz. Sokrates sonrası felsefe okullarının mutluluğu teorik bir bilgi olmaktan çıkarıp pratik bir yaşama sanatı olarak nasıl ele aldığına "fener tutuyoruz" .

Bu bölümde Çin felsefesi, Taoizm ve Lao Tzu üzerinden; huzur, bilgelik, doğaya uygun yaşamak ve kendi yolunu bulmak üzerine düşünüyoruz. Tao, Te ve Wu Wei kavramlarıyla birlikte, insanın aşırılıktan uzak, sade ve kendi doğasına uygun bir yaşam kurmasının ne anlama geldiğini ele alıyoruz.

Bu bölümde Frédéric Lenoir, Seneca, Sokrates, Buda, İsa ve Erich Fromm üzerinden; yaşam sanatı, farkındalık, deneyim, sahip olmak ve olmak arasındaki fark üzerine düşünüyoruz. Sıradan bir yaşamı iyi bir yaşam haline getiren şeyin ne olduğunu; para, mülkiyet ve başarı arzusunun ötesinde, insanın kendini tanıması, deneyimlemesi ve özgürleşmesi bağlamında ele alıyoruz.

Neden doğru olanı bildiğimiz halde çoğu zaman yanlış olanı seçtiğimizi seçeriz? Bu bölümde Spinoza'nın Ethica'sını ve Jules Payot'nun İrade Terbiyesi kitabını referans alarak irade, arzu, tutku, alışkanlık ve özgürlük meselesini birlikte düşünüyoruz.

“Mutluluk cehalettir” fikrini tersine çevirerek, mutluluğu farkındalık, seçim, kontrol ve eylem kavramlarıyla yeniden ele alıyoruz. Aristoteles’ten Stoacılara, Schopenhauer’dan Nietzsche’ye uzanan bir hatta; mutluluk felsefesi, hoşnutluk, erdem, arzu ve yaşam bilgeliği üzerine düşünüyoruz.

Bu bölümde filozofların ve yazarların günlük rutinlerinden yola çıkarak zaman yönetimi, verimlilik, planlama yanılgısı ve çalışma alışkanlıkları üzerine düşünüyoruz. Kant’tan Marx’a, Darwin’den Simone de Beauvoir’a, Kafka’dan Flaubert’e uzanan örneklerle filozofların ve yazarların zamanı nasıl kullandıklarına bakıyoruz.

Kişisel gelişim her yerde ama ona yönelen eleştiriler de giderek büyüyor. Ben de bu tartışmanın ortasında şunu fark ettim: “iyi kişisel gelişim” dediğimiz şey belki de baştan imkansız. Bu bölümde bu iddiayı; birey, sistem ve insan doğası arasındaki gerilimler üzerinden birlikte açıyoruz.

Geçtiğimiz günlerde karşılaştığım “Neşe hayatın tasdikidir” cümlesinden yola çıkarak, hayattan ne beklediğimizi ve neden çoğu zaman tatminsiz hissettiğimizi sorgularken Epiktetos’un 'kontrol ikilemi' üzerinden basit ama zor bir ayrım yapıyoruz: “Ne bizim elimizde, ne değil?”

Gündemin ağırlığı karşısında ne yapacağımı bilemediğim, mutfak, yatak ve çalışma masası arasında gidip gelmeye başladığımda kendi kendime "Dolanma, bahçeni ek." diyorum. Bu ifade Uzak Doğu felsefesindeki mantralar gibi benim için; ne zaman çaresizlik, kaygı ve karamsarlıkla bezeli bir akışta sürüklensem beni tutup yeniden farkındalığa ve üretkenliğe getiriyor. Peki nedir bu cümlenin anlamı, nereden geliyor? 18. yüzyılda yaşamış Fransız Devrimi ve Aydınlanma hareketinin önemli temsilcilerinden bizim Voltaire adıyla tanıdığımız, François-Marie Arouet’in üç günde yazdığı Candide adlı romanından öğrenmiştim bu ifadeyi. Kitaba adını da veren baş karakter Candide ismi saf, temiz anlamına geliyor, kitabın alt başlığı ise “İyimserlik”. Fakat bu noktada başlık yanıltmasın, oldukça ironik bir hikâye bu. Nitekim kahramanımız Candide’in başına gelmeyen kalmıyor.

Bu bölümde Arthur Schopenhauer’un çarpıcı fikirlerinden yola çıkarak mutluluğun iki temel düşmanını: acı ve can sıkıntısını inceliyoruz. Boş zamanın neden çoğu insan için bir özgürlük değil de bir yük haline geldiğini, “zamanı geçirmek” ile “zamanı değerlendirmek” arasındaki farkı ve modern insanın bu ikilemde nasıl kaybolduğunu birlikte sorguluyoruz.

Albert Einstein’ın “Önemli olan, önemli şeyleri önemli tutmaktır” sözüne rastladım. Hoşuma giden tarafı, neyin önemli olduğuna dair buyurgan bir iddia taşımamasıydı. Belki de mesele, önemli olan şeylerin kendisi değil; onları hayatımızda gerçekten önemli bir yerde tutabilme becerimizdir. Bu düşünce beni, Epictetus’un neyin kontrolümüzde olup neyin olmadığını ayırt etme fikrine ve Doğu öğretilerinde sıkça karşılaştığımız “çaba” meselesine götürdü. Bu bölümde, bilgi ile farkındalık arasındaki farkı; neden bu kadar çok şey bildiğimiz halde hâlâ tatminsiz hissettiğimizi ve asıl meselenin bilmek mi yoksa bildiklerimizle kurduğumuz ilişki mi olduğunu tartışıyoruz.

Modern insanın en büyük çıkmazlarından birini, yani "ideal bir gün" kurgusunu felsefi bir perspektifle masaya yatırıyorum ve bu bölümde masalar çok önemli! :) Bana bu sorgulamada, Hinduizm’in kadim öğretisi Purushartha eşlik ediyor; Dharma, Artha, Kama ve Moksha üzerinden hem eylemlerimin nihai hedeflerini hem de bu dünyadaki varlığımı nasıl onurlandırabileceğimi inceliyorum.

Ramazan Bayramı’ndan Mircea Eliade’nin kutsal & profan ayrımına uzanan bu bölümde, bayramların zamanı ve anlamı yeniden kuran bir ritüel olduğunu tartışıyoruz. Seküler yaşamda bile devam eden bu tekrarların, insanın dünyayı deneyimleme biçimini nasıl dönüştürdüğünü ve “kutsal”ın aslında gündeliğin içinde nasıl açığa çıktığını keşfediyoruz. Mircea Eliade'nin "Kutsal ve Kutsal - Dışı" adlı efsanevi çalışması için: https://tamadres.com/kutsal-ve-kutsal-disi-mircea-eliade-kitabi-180174-9786051714998

Bu bölümde Milano-Cortina Kış Olimpiyatları’nda öne çıkan iki genç sporcu üzerinden başarı fikrini konuşuyorum: Alysa Liu ve Eileen Gu. Biri erken yaşta zirveye çıkıp sporu bırakmış, sonra geri dönerek yeniden altın madalya kazanmış bir sporcu; diğeri ise aynı anda olimpiyat şampiyonu, Stanford öğrencisi ve küresel bir yıldız olarak “kusursuz hayat” anlatısının merkezinde duran bir figür. Bu iki hikaye bana yalnızca spor değil; başarı, tükenmişlik, özgüven ve modern dünyanın beklentileri hakkında da çok şey düşündürdü.

Sosyal medyada birini engellemek gerçekten kabalık mı, yoksa sınır koymanın meşru bir yolu mu? Bu bölümde eleştiri ile saldırı arasındaki farkı, dijital çağın “sürekli erişilebilir olma” baskısını ve bu baskının bizde yarattığı suçluluk duygusunu konuşuyorum. Byung-Chul Han’dan Simone Weil’e uzanarak, şeffaflık rejiminde dikkatimizin ve enerjimizin nasıl piyasalaştığını tartışıyorum.

Bu bölümde Theodor Adorno’nun “yanlış hayat doğru yaşanmaz” sözü üzerinden modern yaşam eleştirisini, gündelik huzursuzluk deneyimimizle birlikte ele alıyorum. Neden her yerde karşımıza çıkan iyi yaşam önerileri, mutluluk formülleri ve kişisel gelişim reçeteleri bizi ikna etmiyor? Yorgunluk, suçluluk ve yetersizlik duygusu gerçekten bireysel mi, yoksa sistemsel bir sıkışmışlığın belirtisi mi? Eğer siz de hayatın “iyi ama eksik” hissinden yola çıkarak felsefe, eleştirel teori ve modern yaşam eleştirisi üzerine düşünmek istiyorsanız, bu bölüm tam size göre.

Bu bölümde “Neden stresliyiz?” sorusunu nörobiyoloji üzerinden ele almaya başlıyorum; Robert Sapolsky’nin “Zebralar Neden Ülser Olmaz?” sorusundan yola çıkarak akut ve kronik stres farkını açıklıyorum. Ardından stresin sadece bireysel değil, medeniyet krizi, performans kültürü ve politik belirsizlikle bağlantılı yapısal bir mesele olduğunu tartışıyorum. Psikoloji ile felsefeyi buluşturan bu bölüm, çağımızda stres, kaygı ve tükenmişliği anlamak isteyenler için.

Bu bölümde, 2025 yılını dışarıdan başarılı ama içeriden stres dolu hissetmeme neden olan deneyimlerimi samimi bir dille anlatıyor ve “iyi hayat” sorusunu Aristoteles’in felsefesiyle yeniden düşünüyorum. Nietzsche’nin bengidönüş düşüncesinden ilham alan geleneksel yıl sonu oyunu üzerinden, yaşanmışlığın kalitesini sorgulayan varoluşsal bir teste giriyoruz. Podcast boyunca telos, ergon ve eudaimonia kavramlarını ele alarak, modern dünyanın hız odaklı yaşam anlayışının neden kronik strese yol açtığını tartışıyorum. Hedefler yerine alışkanlıklara odaklanmanın, ölçü ve dengeyi yeniden kurmanın ve “boş zaman”ı üretkenliğin karşıtı değil insani bir ihtiyaç olarak görmenin önemini konuşuyoruz. Felsefe, pratik akıl ve günlük yaşam arasındaki bağı keşfetmek isteyen herkes için düşünmeye davet eden bir bölüm sizi bekliyor.

Vakti zamanında felsefe ile terapi ifadesini kullandığımda farklı çevrelerden eleştiri almıştım. Bu bölümde gelen eleştirileri ciddiye alarak şu soruya dönüyorum: Terapi felsefeye mi eklendi, yoksa biz felsefenin terapötik damarını mı unuttuk? Yani eleştiriler haklı mıydı? Antik felsefede “terapi” sonradan eklenmiş bir pop-psikoloji etiketi değil; bizzat felsefenin merkezidir. Epiküros, Stoacılar ve Helenistik okullar üzerinden felsefenin “ruhun tedavisi” (therapeia) olarak nasıl kurulduğunu; Pierre Hadot, Michel Foucault ve Martha Nussbaum’la birlikte felsefenin bir yaşam pratiği, bir askesis ve “kendilik teknolojisi” olarak ne talep ettiğini konuşuyoruz. Modern terapinin sıklıkla askıya aldığı normatif soruyu yeniden açıyoruz: İnsan neden acı çekiyor? Hayatını neyin üzerine kurduğu için? Epikürosçu tetrapharmakos, Stoacı yargı disiplini, arzu ve değer yapılarının dönüşümü… Bu bölüm “iyi hissetmek”ten çok “iyi yaşamak” meselesi üzerine.

Merhaba, ben Pelin Dilara Çolak. “Varoluşun Halleri” adlı bu yeni podcast programında, felsefenin yalnızca teorik bir uğraş değil, aynı zamanda bir yaşam biçimi olabileceğini hatırlatmaya çalışıyorum. Her bölümde, hepimizin deneyimlediği gündelik bir krizden yola çıkıyorum. Ardından şu soruyu soruyorum: Bir filozof bu konuda ne düşünürdü?