Kryminalne Historie Tarafından Hazırlanan Podcast

00:00 Ellen znaleziono z ponad 20 ranami w mieszkaniu zamkniętym od środka. Policja uznała, że wszystkie zadała sobie sama. 00:23 Dzień dobry, dobry wieczór, w zależności od tego, kiedy się słyszymy. Partnerem dzisiejszego odcinka jest Goliath Games, wydawca Myrtle, gry planszowej opartej na bestsellerowej książce Złami Główkami. 00:37 To idealna planszówka na jesienne wieczory i nie tylko, dla każdego fana zagadek kryminalnych. Zagracie w nią od 2 do 4 osób, a waszym zadaniem jest wytypowanie winnego spośród 4 podejrzanych oraz wskazanie, gdzie doszło do zbrodni i czego użył sprawca. Tylko pamiętajcie, że z oskarżeniem nie warto się spieszyć, bo jeśli się pomylicie, odpadacie z gry. 01:02 W trakcie rozgrywki zbieracie informacje oraz wykluczacie lub potwierdzacie kolejne możliwości. Przed Wami leżą teczki z dowodami, a każdy z graczy ma własny notatnik, w którym zapisuje swoje ustalenia. Jest jednak pewien haczyk. Żeby zdobywać kolejne wskazówki, musicie ujawniać część swoich ustaleń pozostałym graczom. I teraz pytanie, czy to pomoże Wam rozwiązać sprawę, czy właśnie podsunie odpowiedź komuś innemu? 01:30 Bo w Merdle wszyscy próbują dotrzeć do rozwiązania jako pierwsi. A zwycięzca może być tylko jeden. Aby wygrać, będą Wam więc potrzebne dobre notatki, spostrzegawczość i uważność. Jeśli lubicie zagadki, przy których jeden szczegół potrafi zmienić całą teorię i macie w sobie żyłkę detektywa, w Merdle możecie sprawdzić, czy zdołacie połączyć wszystkie tropy przed pozostałymi graczami. Grę znajdziecie m.in. w Empiku. Teraz w ramach Festiwalu Planszówek jest dostępna w niższej cenie. 02:02 Link znajdziecie w opisie odcinka. A ja zapraszam Was do wysłuchania dzisiejszej historii, w której omówię bardzo zagadkową sprawę przez niektórych określaną zagadką zamkniętego pokoju. 02:29 Sam Goldberg stał na korytarzu i bezskutecznie próbował dostać się do mieszkania, które dzielił z narzeczoną. Ellen nie odbierała telefonu, nie odpowiadała na wiadomości ani na wołanie. Drzwi były zamknięte, a od środka blokowała je dodatkowa zapadka. Kiedy sam w końcu wszedł do mieszkania, znalazł 27-letnią kobietę w niewielkiej kuchni. Ellen nie żyła, a w jej klatce piersiowej wciąż tkwił nóż. 02:58 Wszystko wskazywało na to, że nikt nie wszedł do mieszkania i nikt z niego nie wyszedł. Tyle, że obrażenia kobiety opowiadały zupełnie inną historię. Część ran znajdowała się z tyłu jej szyi i głowy, a jedna z nich mogła odebrać jej możliwość dalszego poruszania się. Czy zatem było możliwe, że Ellen sama zadała sobie te wszystkie obrażenia? A jeśli zrobił to ktoś inny, to jak wydostał się z mieszkania zamkniętego od środka? 03:28 Ellen Ray Greenberg przyszła na świat 23 czerwca 1983 roku w Nowym Jorku. Była jedynym dzieckiem Sandy i Josha. Kiedy miała 11 lat, cała rodzina przeprowadziła się do Harrisburga w Pensylwanii i właśnie tam Ellen spędziła kolejne lata swojego życia. 03:48 Bliscy określali ją jako radosną, energiczną osobę, przy której inni czuli się swobodnie i mieli poczucie, że gdzieś przynależą. Jednocześnie Ellen była bardzo ambitna, dobrze się uczyła, przygotowywała materiały do szkolnych wiadomości, grała w tenisa i softball. Jej ojciec podkreślał, że niezależnie od tego, czego się podejmowała, zawsze angażowała się w to całkowicie. 04:12 W 2001 roku ukończyła liceum, a następnie rozpoczęła studia z komunikacji na Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii. Dyplom uzyskała 4 lata później. Początkowo rozważała pracę jako logopedka, ale ostatecznie postanowiła zostać nauczycielką. Ellen przeniosła się do Filadelfii i zaczęła zdobywać potrzebne kwalifikacje na uniwersytecie oraz w koledżu. Uczyła się wieczorami, a z czasem uzyskała również tytuł magistra edukacji. Później zatrudniła się w publicznej szkole podstawowej, gdzie przez cztery lata pracowała i uczyła między innymi pierwszoklasistów, których w 2011 roku była wychowawczynią. 04:54 Chociaż praca była dla niej ważna, Ellen marzyła również o małżeństwie i założeniu własnej rodziny. Jej znajomi wspominali, że była gotowa rozpocząć kolejny etap życia. Jakoś w 2007 roku wspólna znajoma zorganizowała jej randkę w ciemno z Samuelem Goldbergiem. Sam pochodził z zamożnej rodziny z Pensylwanii i pracował jako producent oraz asystent reżysera w NBC Sports. Zajmował się między innymi realizacją transmisji z turniejów golfowych. 05:26 Zanim spotkali się osobiście, przez około miesiąc rozmawiali przez telefon i wymieniali wiadomości. 05:32 relacja szybko przerodziła się w poważny związek. Ellen nazywała sama swoim rycerzem na białym koniu, a jej rodzice również go polubili. Po pewnym czasie para zamieszkała razem, w apartamentowcu Venice Lofts. Był to nowoczesny, luksusowy kompleks mieszkalny. Teren był ogrodzony, w budynku pracował ochroniarz, a wejścia, garaż, hol i siłownie obejmował monitoring. Ellen i Sam zajmowali mieszkanie na szóstym piętrze. W czerwcu 2010 roku, po blisko trzech latach związku, Sam oświadczył się Ellen. 06:07 Para wyznaczyła datę ślubu na 13 sierpnia 2011 roku, a w styczniu zaczęła rozsyłać gościom zawiadomienia z prośbą o zarezerwowanie tego terminu. Według bliskich Ellen cieszyła się na nadchodzącą uroczystość. Ale wkrótce miało wydarzyć się coś, co przekreśliło ich wspólne plany. Była środa, 26 stycznia 2011 roku. Nad Filadelfią rozpętała się silna śnieżyca. 06:37 Tego ranka 27-letnia Ellen wyszła z mieszkania, które dzieliła z Samem i pojechała do szkoły podstawowej, w której pracowała. Budynek znajdował się około 13 kilometrów od jej domu. Około godziny 7 rano Ellen zadzwoniła z samochodu do swojej mamy, a Sandy wspominała później, że była to zupełnie zwyczajna i przyjemna rozmowa. Córka nie powiedziała niczego, co mogłoby wzbudzić jej niepokój. Wspomniała jedynie, że stresuje się wystawianiem ocen. Ellen uczyła w klasach, w których było od 30 do 41-klasistów i od pewnego czasu coraz gorzej radziła sobie z presją związaną z pracą. 07:17 Tego dnia nie musiała jednak zostać w szkole do południa. Przed południem, ze względu na pogarszającą się pogodę, podjęto decyzję o wcześniejszym zakończeniu lekcji. Ellen wyszła więc około 13.15, po drodze zatrzymała się na stacji benzynowej, a o 13.32 wróciła do apartamentowca. Niespełna 20 minut później do budynku wszedł również sam. Pracował tego popołudnie zdalnie. Ellen także zamierzała popracować, zająć się tym, co ją tak tego dnia stresowało, a mianowicie wprowadzić do systemu oceny swoich uczniów. 07:55 W międzyczasie pisała z koleżanką ze studiów. W ciągu dwóch godzin kobiety wymieniły 19 wiadomości. Ellen przyznała, że denerwuje się pracą, ale poza tym rozmowa wyglądała zupełnie zwyczajnie. 08:08 Pisały głównie o samopoczuciu koleżanki, która tego dnia nie czuła się najlepiej. O 14.33 Ellen zadzwoniła do lokalnej restauracji. Zarezerwowała wtedy stolik na wspólną kolację z tą samą znajomą. Było to ostatnie połączenie, które wykonała sama. Później napisała jeszcze, że ma trudności z wprowadzeniem wszystkich ocen i najchętniej zaczęłaby krzyczeć. O 15.47 koleżanka zaproponowała, że wieczorem pomoże jej sprawdzać pracę, jeśli Ellen je zeskanuje i prześla. 08:43 Tym razem odpowiedź już nie nadeszła. Od tamtej chwili Ellen nie korzystała również ze swojego telefonu. O 16.46 odnotowano natomiast ostatnią aktywność na jej laptopie służbowym. Nie udało się jednak ustalić, czy to ona wykonała tę czynność. 09:03 Kilka minut później sam wyszedł z mieszkania i udał się do siłowni znajdującej się na terenie kompleksu. W dostępnych źródłach pojawiają się tutaj dwie godziny, 16.51 oraz 16.54. Różnica wynosi zaledwie 3 minuty i właściwie nie wiadomo czy ten szczegół ma znaczenie. To już zostawiam Wam do oceny. Wiadomo jednak, że o 17.30 sam opuścił siłownię. Minutę później kamera w lobby zarejestrowała go, kiedy przeglądał pocztę i wsiadł do windy. 09:35 Na szóstym piętrze nie było monitoringu. Od tamtego momentu nie udało się więc już odtworzyć jego ruchów na podstawie nagrań. Sam utrzymywał, że po dotarciu do mieszkania nie mógł wejść do środka. Miał klucz, ale drzwi blokowała dodatkowa zapadka bezpieczeństwa, którą można było tylko założyć znajdując się wewnątrz mieszkania. Zaczął więc pisać i dzwonić do Ellen. Ona jednak nie odpowiadała. Wiadomo też, że w czasie, kiedy sam był na siłowni, około 17.24, próbował się z kobietą skontaktować także znajome rodziny, ale jego połączenie również pozostało bez odpowiedzi. 10:16 Między 17.32 a 17.54 sam wysyłał Ellen kolejne wiadomości. Początkowo prosił, aby otworzyła drzwi i pytał, co robi. Z każdą następną wiadomością stawał się jednak coraz bardziej nerwowy. Napisał, że zaczyna się złościć, a Ellen powinna mieć dobre wyjaśnienie. Ostatnia wiadomość brzmiała, nie masz pojęcia. Nie wiadomo jak sam zamierzał dokończyć tę myśl. Według niektórych ta wiadomość może brzmieć jak taka niedokończona groźba, ale równie dobrze może oznaczać, że nie masz pojęcia jak bardzo jestem zdenerwowany. 10:54 Patrząc na to, co wydarzyło się później, można uznać, że treść tej wiadomości wydawała się niepokojąca. Jednak bez dalszego kontekstu nie da się ustalić, co naprawdę sam miał na myśli. 11:09 W tym samym czasie hałas na korytarzu zwrócił uwagę sąsiadów. Około 17.44 słyszeli Sama wołającego Ellen i uderzającego w drzwi. Jeden z mieszkańców zeznał później, że po powrocie do domu zobaczył go przed mieszkaniem. Kiedy mniej więcej 15 minut później ponownie wyszedł na korytarz, Sam nadal tam był. Sąsiad zasugerował, żeby poprosił obsługę budynku o klucz główny. W odpowiedzi sam nacisnął na drzwi, aby pokazać, że nie blokuje ich zwykły zamek. 11:40 Świadek nie widział samej zapadki, ale usłyszał charakterystyczny dźwięk i odniósł wrażenie, że drzwi rzeczywiście zatrzymują się na zabezpieczeniu znajdującym się po drugiej stronie. Sam skontaktował się także ze swoim kuzynem Kamem, który był prawnikiem. Rozmowę przez zestaw głośnomówiący słyszał również ojciec Kama, James. Obaj poradzili Samowi, żeby zszedł do lobby i poprosił o pomoc pracownika budynku. Pierwsza taka rozmowa odbyła się około godziny 18, choć w późniejszych dokumentach pojawia się godzina 18.10. 12:16 Pracownik budynku wspominał, że sam był zdenerwowany i spocony. Zaproponował użycie klucza głównego, ale usłyszał, że problemem nie jest zamek, tylko zapadka założona od wewnątrz. Nie mógł opuścić stanowiska, dlatego dwukrotnie zadzwonił do Ellen, a sam wrócił na szóste piętro i ponownie próbował zwrócić jej uwagę. Telefon nadal jednak milczał. 12:42 Po kilkunastu minutach sam znowu pojawił się w lobby. Tym razem wyglądał na jeszcze bardziej wzburzonego. Powiedział, że musi dostać się do mieszkania i zamierza wyważyć drzwi. Poprosił także o rozmowę z kierownikiem działu technicznego. W tym czasie ponownie skontaktował się ze swoim wujkiem Jamesem. Połączenie trwało minutę i 12 sekund, ale nie wiadomo czego dotyczyło. 13:07 Niedługo później sam po raz kolejny wsiadł do windy i wrócił na szóste piętro. W zależności od źródła miało to nastąpić o 18.29 albo kilka minut później. 13:19 Nie da się wykluczyć, że zegar monitoringu wskazywał nieco inną godzinę niż system rejestrujący połączenia. Według Sama po powrocie na szóste piętro zaczął napierać na drzwi, aż zapadka bezpieczeństwa została wyrwana ze śrub. Żaden z sąsiadów nie widział momentu sforsowania zabezpieczenia, a na korytarzu nie było kamery. Wiadomo jedynie, że sam dostał się do mieszkania, a chwilę później wykonał połączenie, które stało się jednym z najczęściej analizowanych elementów tej sprawy. 13:52 O 18.33 sam zadzwonił pod numer alarmowy i poprosił o natychmiastowe wysłanie karetki. Powiedział, że właśnie wszedł do mieszkania i znalazł swoją narzeczoną na podłodze w kuchni. Wokół niej znajdowała się krew. 14:08 Początkowo sam nie wspominał o nożu. Przepuszczał, że Ellen mogła się przewrócić, poślizgnąć albo uderzyć w głowę. Nie potrafił też stwierdzić, czy nadal oddycha, ponieważ nie widział, aby poruszała się jej klatka piersiowa. Dyspozytorka poleciła mu ułożyć Ellen płasko na plecach, odsłonić jej klatkę piersiową i przygotować się do rozpoczęcia resustytacji. 14:33 Dopiero podczas wykonywania tych poleceń, niemal dwie minuty po rozpoczęciu rozmowy, sam powiedział, że zauważył nóż tkwiący w okolicy jej serca. Najpierw stwierdził, że Ellen sama się dźgnęła. Chwilę później nie był już tego pewien i zasugerował, że mogła upaść na ostrze. Dyspozytorka wyraźnie poleciła mu, aby nie wyciągał noża ani go nie dotykał. To właśnie sam jako pierwszy przedstawił możliwość, że Ellen sama zadała sobie ranę. 15:03 Jeszcze zanim do mieszkania dotarli ratownicy i ktokolwiek dokładnie obejrzał jej ciało. Trzeba jednak zaznaczyć, że w tej samej rozmowie kilkukrotnie przyznawał, że nie wie co się wydarzyło. Po wykonaniu połączenia alarmowego Sam skontaktował się ze swoimi rodzicami, a oni przekazali wiadomość rodzinie Ellen. Tymczasem do apartamentowca jechali już ratownicy. 15:31 Dotarli do mieszkania około 18.36, zaledwie 3 minuty po rozpoczęciu rozmowy z numerem alarmowym. Zastali Ellen w rogu niewielkiej kuchni, pomiędzy zlewem a kuchenką. Była osunięta na podłogę, a jej głowa i ramiona opierały się o dolne szafki. Nogi miała wyprostowane przed sobą, natomiast ręce spoczywały wzdłuż ciała. 15:55 W lewej dłoni Ellen znajdował się czysty biały ręcznik, a prawa pozostawała luźno zaciśnięta. Obok niej leżały okulary. Pomiędzy jej nogami funkcjonariusze zauważyli również niewielkie skupisko długich, ciemnych włosów. Z lewej strony klatki piersiowej kobiety wystawała rękojeść ząbkowanego noża. Narzędzie miało około 25 cm długości i zostało wbite przez dwie warstwy ubrania. O 18.40 ratownicy stwierdzili śmierć 27-latki. 16:32 Pięć minut później na miejsce przyjechali policjanci. Podczas pierwszych oględzin nie zauważono wyraźnych obrażeń obronnych na dłoniach ani przedramionach. Wokół miejsca, w którym tkwił nóż, widocznych było jeszcze kilka ran, ale początkowo uznano je za powierzchowne. Nikt nie zdawał sobie wtedy sprawy, jak wiele obrażeń rzeczywiście znajdowało się na ciele Ellen. Krew znajdowała się przede wszystkim wokół jej ciała, na ubraniu, podłodze oraz szafkach, o które się opierała. 17:04 Osoby przeprowadzające pierwsze oględziny nie zauważyły wyraźnych śladów walki ani krwi przeniesionej do innej części kuchni. Późniejsza analiza zdjęć miejsca zdarzenia miała jednak podważyć część tych obserwacji. Sama kuchnia wyglądała tak, jakby jeszcze niedawno Ellen przygotowywała sobie coś do jedzenia. Na blacie znajdował się durszlak ze świeszymi borówkami i pomarańczami, a obok leżały między innymi widelec, szpatułka oraz niewielki nóż do obierania. 17:35 W zlewie znajdowały się dwa większe noże. Zarówno one, jak i sam zlew były suche i nie nosiły widocznych śladów krwi ani tkanek. 17:44 Na blacie stał również przewrócony na bok blok z nożami, w których brakowało dwóch elementów. Nóż tkwiący w klatce piersiowej Ellen pasował do tego samego zestawu. Dlatego uznano, że pochodził z mieszkania parę. 17:59 Na pierwszy rzut oka wszystko więc wskazywało na to, że przed śmiercią Ellen wykonywała zwykłe czynności. Nic w kuchni nie wyjaśniało jednak tego, co wydarzyło się później. Odpowiedzi nie dawały również oględziny wejścia do mieszkania. To właśnie stan drzwi i dodatkowej zapadki miał się stać jednym z najbardziej zagadkowych elementów tej sprawy. 18:22 Metalowa zapadka bezpieczeństwa była uszkodzona, a część mocujących ją śrub została wyrwana. Same drzwi, zawiasy i drewniana futryna wyglądały jednak na nienaruszone. Siła została więc kierowana przede wszystkim na niewielki element, który według relacji sama wcześniej uniemożliwiał mu wejście do mieszkania. Tak jak wspominałam, nikt jednak nie widział momentu, w którym sam dostał się do środka. Sąsiedzi słyszeli, jak wcześniej wołał Ellen i domagał się, aby otworzyła drzwi, ale nie przypominali sobie uderzeń ani innych głośnych dźwięków, które mogłyby towarzyszyć ich wyważaniu. 19:02 Nie dało się więc niezależnie potwierdzić, kiedy ani w jaki sposób zapadka została uszkodzona. Policjanci przyjęli więc wyjaśnienie sama. Ellen zamknęła drzwi od środka, a on wyrwał zabezpieczenie, próbując dostać się do mieszkania. Zapadka stała się jednym z najważniejszych argumentów, przemawiających za tym, że w chwili śmierci kobieta przebywała w środku sama. 19:27 Wokół mieszkania szybko zrobiło się tłoczno. Na miejscu znajdowało się co najmniej ośmiu policjantów, detektywów i pracowników zajmujących się zabezpieczeniem śladów. Pojawiła się również osoba zarządzająca budynkiem, a na korytarzu gromadzili się sąsiedzi, którzy próbowali dowiedzieć się, co się wydarzyło. Do apartamentowca przyjechali także wujek i kuzyn sama. W mieszkaniu, które mogło skrywać odpowiedź na pytanie o śmierć Ellen, przebywało więc coraz więcej osób. 19:57 Policjanci nadal nie traktowali go jednak jak miejsca potencjalnego zabójstwa. Dopiero później okazało się, że założenie dotyczące zamkniętych od środka drzwi mogło mieć poważną lukę. Kobieta zarządzająca budynkiem twierdziła, że przy odpowiednio mocnym trześnięciu drzwiami zapadka potrafiła sama wskoczyć na swoje miejsce. Sama miała kiedyś przypadkowo zatrzasnąć ją w ten sposób, stojąc na zewnątrz mieszkania. Jeśli rzeczywiście było to możliwe, zapadka nie stanowiła niepodważalnego dowodu na to, że Ellen osobiście założyła zabezpieczenie. 20:34 Mogła zatrzasnąć się przypadkowo, kiedy ktoś opuszczał lokal. Tego wieczoru policjanci nie wiedzieli jednak o takiej możliwości i nie sprawdzili, czy opisany przez tę kobietę sposób zamknięcia drzwi dało się odtworzyć. 20:49 O 20.27, niemal dwie godziny po stwierdzeniu zgonu Ellen, do mieszkania przyjechał Steven Olszewski z biura lekarza sądowego. Jego zadaniem było udokumentowanie miejsca śmierci, stanu ciała oraz wszystkich szczegółów, które mogły pomóc w ustaleniu przebiegu wydarzeń. Olszewski odnotował uszkodzoną zapadkę, a następnie przyjrzał się całemu mieszkaniu. W środku panował porządek. Meble i pozostałe przedmioty znajdowały się na swoich miejscach, a w lokalu pozostawiono pieniądze, klucze oraz trzy laptopy. 21:23 Nic nie wskazywało na to, aby ktoś przeszukiwał pomieszczenia albo coś ukradł. Wersja o napadzie rabunkowym od początku więc wydawała się mało prawdopodobna. Należało jeszcze sprawdzić, czy ktoś mógł wejść lub wydostać się z mieszkania inną drogą. Poza głównymi drzwiami jedyną możliwością był balkon znajdujący się na szóstym piętrze. Na zalegającym tam śniegu nie zauważono śladów butów ani innych oznak, że ktoś poruszał się tą drogą. Śnieg przez cały czas intensywnie padał, więc teoretycznie mógł przykryć wcześniejsze ślady. 21:59 Sam balkon znajdował się jednak tak wysoko, że trudno byłoby wyobrazić sobie, aby ktoś wszedł lub wydostał się z mieszkania właśnie w ten sposób. Olszewski szybko odrzucił więc tę możliwość. Następnie skupił się na ciele Ellen. Zanotował, że o 20.27 pozostawało ono w większości wiotkie, chociaż dłonie zaczynały już lekko sztywnieć. Kończyny były chłodne, natomiast tułów nadal pozostawał ciepły. Kiedy Olszewski ponownie zbadał ciało o 21.55, nie zauważył wyraźnych zmian, a plamy opadowe wciąż były słabo widoczne. 22:39 Dokładniej opisał również rozmieszczenie krwi. Znajdowała się ona na głowie, włosach i szyi Ellen, a także na jej prawej dłoni, ubraniu i butach. Większość śladów była skupiona wokół ciała, na podłodze oraz szafkach, o które się opierała. Olszewski zauważył jednak także niewielki rozprysk na płytkach obok Ellen, dwie oddzielne krople na granitowym blacie oraz krew na podeszwie jej prawego buta. Znaczenie tych śladów miało zostać dostrzeżone dopiero kilka lat później. 23:12 Podczas oględzin Olszewski zauważył około 7 ran w obrębie klatki piersiowej. Część z nich była płytka i znajdowała się w pobliżu miejsca, w którym nadal tkwił nóż. Kolejne dostrzegł w okolicy lewego obojczyka, na środku klatki piersiowej oraz poniżej piersi. Nie widział jeszcze obrażeń ukrytych pod włosami i ubraniem Ellen. Dopiero sekcja zwłok miała ujawnić, że było ich znacznie więcej. Po udokumentowaniu kuchni Olszewski sprawdził pozostałe pomieszczenia. 23:45 W sypialni na szafce nocnej znalazł opakowanie Xanaxu, Clonopinu i Ambienu, czyli leków stosowanych m.in. przy zaburzeniach lękowych oraz problemach ze snem. W torebce Ellen znajdowały się także jej notatki dotyczące przyjmowanych preparatów i tego, jak się po nich czuła. Sam wyjaśnił, że narzeczona zaczęła korzystać z pomocy psychiatry i przyjmować leki z powodu stresu związanego z pracą. W połączeniu z jego wcześniejszym stwierdzeniem, że Ellen mogła sama się dźgnąć, szybko skierowało to uwagę policjantów w stronę jednej wersji wydarzeń. 24:24 Jeszcze tego samego wieczoru, około 22.30, sam został zabrany na komisariat. Policjanci wysłuchali jego relacji, ale nie potraktowali go jak podejrzanego. W tym momencie skłaniali się już ku temu, że Ellen sama zadała sobie te obrażenia. Mieszkanie nie zostało więc zabezpieczone jako miejsce potencjalnego zabójstwa. Nie przeprowadzono w nim pełnych oględzin, jakich należałoby się spodziewać przy podejrzeniu udziału drugiej osoby. Sam po złożeniu zeznań mógł odejść, a lokal został zwolniony przez policję jeszcze przed wykonaniem sekcji zwłok. 25:02 Rankiem 27 stycznia detektywi spotkali się z rodzicami Ellen. Od razu przekazali Sandy i Joshowi, że ich zdaniem córka odebrała sobie życie. Małżeństwo nie potrafiło w to uwierzyć. Powiedzieli, że Ellen nigdy wcześniej nie próbowała sobie zrobić krzywdę ani nie mówiła, że rozważa taki krok. Sandy wspomniała, że ostatni raz rozmawiała z córką około godziny 7 rano. Obie jechały wtedy do pracy, a ich rozmowa przebiegała zupełnie normalnie. 25:32 Nie zauważyła niczego, co wskazywałoby na bezpośredni kryzys. Rodzice nie ukrywali jednak, że w ostatnich tygodniach Ellen zmagała się z silnym stresem. Coraz gorzej znosiła pracę w szkole i rozważała całkowite odejście z zawodu. Stała się bardziej wycofana, wydawała się też mniej szczęśliwa i częściej polegała na samie, w sprawach, o których wcześniej decydowała samodzielnie. Kilka miesięcy wcześniej powiedziała także rodzicom, że chciałaby na pewien czas wrócić do domu rodzinnego. 26:04 To właśnie oni zachęcili ją wtedy, aby skorzystała z profesjonalnej pomocy. 26:10 Detektywi zapytali rodziców Ellen również o związek ich córki. Sandy i Josh odpowiedzieli, że lubili sama, nie mieli zastrzeżeń do tej relacji i nigdy nie słyszeli o przemocy między narzeczonymi. 26:24 I to też było oczywiście zastanawiające, bo z jednej strony policjanci przedstawili już śmierć Ellen jako odebranie sobie życia, a mimo to chcieli wiedzieć, czy sam mógł ją krzywdzić. Czy to oznaczało, że nadal jednak całkowicie nie wykluczali jeszcze jego udziału w śmierci Ellen? Ale oczywiście mogło to też być po prostu standardowe pytanie, które pada podczas tego typu rozmowy. 26:53 Tego samego ranka detektywi porozmawiali jeszcze z psychiatrą Ellen, który przekazał im, że pierwsza wizyta kobiety odbyła się 12 stycznia, czyli zaledwie dwa tygodnie przed śmiercią. 27:05 Ellen miała wtedy powiedzieć, że od około dwóch miesięcy zmaga się z silnym lękiem, nie może spać i czuje się przytłoczona pracą. Mówiła, że przez całe życie była osobą ambitną, ciężko pracowała i lubiła mieć wszystko pod kontrolą. A teraz czuła, że zaczyna te kontrole tracić. Kiedy lekarz zapytał ją o sama, Ellen wypowiadała się o nim pozytywnie i uśmiechała podczas rozmowy. Zaprzeczyła również, aby w ich związku dochodziło do przemocy fizycznej albo słownej. 27:37 Co szczególnie istotne, powiedziała, że nie ma myśli o odebraniu sobie życia. Podczas kolejnego spotkania, 17 stycznia, Ellen przyznała, że chciałaby odejść z pracy, ale jej mama i narzeczony odradzali jej podejmowanie takiej decyzji. Dwa dni później twierdziła już, że czuje się około 75% lepiej. 27:59 Uznała, że spróbuje pozostać w szkole do czerwca, czyli do końca roku szkolnego. 28:06 Psychiatra ocenił, że głównym źródłem lęku Ellen było przeciążenie obowiązkami i związane z nimi poczucie presji. W trakcie trzech wizyt modyfikował leczenie, przepisując jej różne leki. Dwa z tych preparatów miały przede wszystkim pomóc jej w problemach ze snem. 28:25 Ellen uważnie obserwowała swoje samopoczucie, prowadziła notatki, w których zapisywała, jakie leki przyjmuje i jak się po nich czuje. Rodzicom oraz lekarzowi mówiła, że leczenie zaczyna przynosić efekty. W jednej z wiadomości do mamy napisała, że jeden z jej leków jej pomógł i dodała, że dzięki Bogu. Kolejną wizytę miała zaplanowaną na 27 stycznia, czyli dzień po swojej śmierci. 28:52 Także osoby z jej otoczenia potwierdzały, że Ellen przechodziła trudny okres. Jej koleżanka i współpracowniczka Amy widziała, jak rozpłakała się z powodu problemów zawodowych. Ellen wielokrotnie mówiła rodzicom, przyjaciołom i Samowi, że chciałaby zrezygnować z nauczania. Szczególnie stresowało ją wystawianie osen, czyli dokładnie to, czym zajmowała się w ostatnich godzinach życia. 29:17 Pojawiały się również sygnały, że nie czuła się całkowicie pewnie w związku. Sam często wyjeżdżał służbowo, a jedna z koleżanek wspominała, że Ellen miała związane z tym obawy. Nie mówiła jednak o przemocy, ani o sytuacjach, które jej bliscy uznaliby wówczas za niebezpieczne. Niektórych znajomych zastanawiał także jej stosunek do planowanego ślubu. Kiedy pytali o przygotowania, Ellen nie okazywała większego entuzjazmu i szybko kończyła temat. 29:47 W tamtym czasie uznawali to jedynie za trochę dziwne. Dopiero po jej śmierci zaczęli się zastanawiać, czy mogło się kryć za tym coś więcej. Ellen nie pozostawiła listu pożegnalnego. Sam ten fakt oczywiście nie wykluczał, że odebrała sobie życie. 30:04 Rodzina jednak zwracała uwagę na cały obraz. Ellen zaprzeczała takim myślom, pozostawała pod opieką specjalisty, mówiła o poprawie i planowała kolejną wizytę. Policjanci wiedzieli już, że Ellen zmagała się z lękiem i przyjmowała leki. Nie czekając jednak na sekcję zwłok, ani wyniki badań toksykologicznych, potraktowali te informacje jako kolejne argumenty, przemawiające za tym, że sama odebrała sobie życie. Ta decyzja sprawiła, że mieszkanie przestało być chronione jako potencjalne miejsce przestępstwa, a już następnego dnia część znajdujących się w nim śladów miała zniknąć bezpowrotnie. 30:45 Rankiem 27 stycznia kobieta, która zarządzała apartamentowcem, odebrała telefon od wujka sama, Jamesa. Mężczyzna powiedział, że musi wejść do mieszkania i zabrać przedmioty potrzebne w związku z pogrzebem Ellen. Kobieta skontaktowała się z policją i zapytała, czy może go wpuścić. Funkcjonariusze wyrazili zgodę. Kobieta obawiała się jednak, że rodzina zobaczy kuchnię pokrytą krwią, dlatego zapytała również o możliwość zatrudnienia specjalistycznej firmy sprzątającej. 31:16 Na to także otrzymała pozwolenie. Do mieszkania weszli pracownicy firmy zajmującej się sprzątaniem miejsc śmierci. Dokładnie umyli kuchnię i usunęli widoczne ślady krwi. Noże sztućce oraz pozostałe kuchenne przedmioty włożono do zmywarki. W ten sposób rzeczy, które jeszcze kilka godzin wcześniej mogły stanowić materiał dowodowy, zostały dokładnie wyczyszczone. 31:41 Kiedy firma zakończyła pracę, kuchnia była praktycznie pozbawiona śladów biologicznych, które można byłoby później ponownie zbadać. Policjanci nie zabezpieczyli wcześniej wszystkich noży ani pozostałego wyposażenia. Nie sprawdzono więc, czy mogły znajdować się na nich odciski palców, krew, fragmenty tkanek lub inne ślady, pozwalające odtworzyć wydarzenia. 32:07 Niedługo po zakończeniu sprzątania do mieszkania przyjechał James. Według kobiety zarządzającej apartamentowcem spędził w środku około 15 minut. Kobieta nie widziała dokładnie co robił, ale wiedziała, że wychodząc zabrał torebkę Ellen, jej telefon oraz dwa laptopy. 32:26 Raport z pierwszych oględzin potwierdzał, że w mieszkaniu znajdowały się trzy komputery. Jeden w kuchni, osobisty laptop Ellen w głównej sypialni oraz jej komputer służbowy w drugim pokoju. Żaden z nich nie został wcześniej zabezpieczony przez policję. To, że James zabrał telefon i laptopy Ellen zaczęło później budzić pytania. Wejście do mieszkania miało służyć odebraniu rzeczy potrzebnych w związku z pogrzebem. Tymczasem wyniósł przede wszystkim urządzenia elektroniczne, które mogły zawierać informacje o ostatnich dniach życia Ellen. 33:01 Nie wiadomo dlaczego wybrał właśnie te przedmioty, ani co dokładnie robił podczas kilkunastu minut spędzonych w mieszkaniu. 33:10 Wszystko jednak odbyło się za wiedzą policji. Funkcjonariusze nie uznawali już lokalu za miejsce możliwego zabójstwa, dlatego nie widzieli potrzeby zabezpieczenia urządzeń ani pozostawionych w kuchni przedmiotów. Jeżeli jednak ich pierwsza ocena była błędna, potencjalne dowody zostały właśnie umyte, zabrane albo pozostawione bez jakiejkolwiek kontroli. 33:34 Jeszcze tego samego dnia rozpoczęła się sekcja zwłok Ellen. I wtedy lekarz sądowy odkrył, że jej obrażenia były znacznie poważniejsze niż sądzili policjanci. 33:46 Sekcję przeprowadził dr Marlon Osborne z Filadelfijskiego Biura Lekarza Sądowego. Przeczytał raport Stephena Olszewskiego, który dostrzegł około siedmiu ran, z których część wyglądała na powierzchowne. Jak się za chwilę miało okazać, dopiero dokładne zbadanie ciała ujawniło rzeczywistą skalę obrażeń. Dr Osborne naliczył łącznie 20 obrażeń zadanych ostrym narzędziem. Osiem znajdowało się na klatce piersiowej, w jednej z dran nadal tkwił nóż o całkowitej długości około 25 cm. 34:21 Samo ostrze miało około 13 cm i zostało wbite w ciało na głębokość mniej więcej 10 cm, uszkadzając serce. 34:31 Jedna z pozostałych ran przecięła aortę, czyli największą tętnicę w organizmie. Na brzuchu Ellen znajdowała się kolejna rana, głęboka na ponad 5 cm, która uszkodziła wątropę. Na prawej stronie głowy lekarz zauważył także ranę ciętą różniącą się od pozostałych obrażeń. Najbardziej niepokojących odkryć dokonał jednak z tyłu szyi i głowy. Znajdowało się tam 10 ran o głębokości od około 2 do ponad 7 cm. 35:01 Dwie z nich szczególnie zwróciły uwagę doktora Osborne'a. Pierwsza znajdowała się u podstawy czaszki. Ostrze weszło na głębokość około 7,5 cm. Dotarło do jamy czaszki i uszkodziło móżdżek, czyli część mózgu odpowiadającą m.in. za równowagę, koordynację i kontrolowanie ruchów. W tej okolicy doszło również do krwawienia wewnątrz czaszkowego. 35:28 Druga rana miała około 7 cm głębokości. Ostrze przeszło pomiędzy drugim a trzecim kręgiem szyjnym, a następnie skierowało się w dół, wzdłuż rdzenia kręgowego. Nie stwierdzono jego całkowitego przecięcia, ale dr Osborne uznał, że ból oraz reakcja organizmu na tak poważne obrażenie mogły obezwładnić Ellen i uniemożliwić jej wykonywanie kolejnych świadomych ruchów. To rodziło zasadnicze pytanie. Skoro nóż nadal tkwiący w klatce piersiowej wskazywał na ostatnią z zadanych ran, czy po wcześniejszą uszkodzeniu móżdżku i okolicy rdzenia Ellen byłaby jeszcze w stanie samodzielnie wbić sobie go w serce? 36:12 Dr Osborne uznał ten fragment kręgosłupa za tak istotny, że zabezpieczył go do dalszych badań. To właśnie obrażenia szyi i głowy stały się jednym z głównych powodów, dla których zakwestionował przyjętą przez policjantów wersję wydarzeń. 36:28 Podczas sekcji odkrył także 11 siniaków. Jeden znajdował się na brzuchu, trzy nad prawym kolanem, a kolejne trzy na prawym udzie. Duży, ciemny ślad był widoczny na górnej części prawego ramienia, tuż pod barkiem. Trzy następne siniaki znajdowały się na prawym przedramieniu, w tym jeden w pobliżu nadgarstka. Sam wygląd tych obrażeń nie pozwalał ustalić, kiedy, a nie w jaki sposób powstały. Mogły być wynikiem codziennych urazów, ale mogły też mieć związek z wcześniejszą przemocą lub wydarzeniami z dnia śmierci. 37:04 Dr Osborne odnotował je w raporcie, nie wskazał jednak ich pochodzenia. Nie istniały żadne wcześniejsze zgłoszenia dotyczące przemocy w związku Ellen i Sama. Kobieta nie opowiadała o niej rodzinie ani znajomym, a podczas spotkań z psychiatrą zaprzyczyła, aby dochodziło do fizycznych konfrontacji. 37:26 Na podstawie samych siniaków nie można więc stwierdzić, że ktoś ją krzywdził. Ich odkrycie pokazywało jednak, że stan ciała Ellen był znacznie bardziej skomplikowany niż wynikało to z oględzin przeprowadzonych w mieszkaniu. Późniejsze badania toksykologiczne wykazały jedynie niewielkie, niższe od terapeutycznych stężenia dwóch leków. Nie znaleziono więc dowodów, że Ellen przyjęła nadmierną ilość przepisanych jej preparatów. Po zakończeniu sekcji dr Osborne wskazał, że Ellen zmarła w wyniku licznych ran zadanych ostrym narzędziem. 38:02 Sposób jej śmierci określił natomiast jako zabójstwo. Problem polegał jednak na tym, że kiedy dr Osborne uznał śmierć Ellen za zabójstwo, potencjalne miejsce zbrodni już praktycznie nie istniało. Bo przypomnę, kuchnię dokładnie wyczyszczono, znajdujące się w niej przedmioty umyto, a telefon, torebkę i komputery Ellen wyniesiono z mieszkania. 38:26 Dopiero po otrzymaniu wyników sekcji do sprawy włączyli się detektywi z Wydziału Zabójstw. Jeszcze tego samego dnia uzyskano nakaz ponownego przeszukania mieszkania. Technicy zabezpieczyli kilka odcisków palców, ubrania oraz pojedyncze przedmioty nadające się do dalszych badań. Jednym z nich był pierścionek zaręczynowy Ellen, będący rodzinną pamiątką. Możliwości śledczych były już jednak mocno ograniczone. Policjanci zaczęli więc badać to, co jeszcze pozostało. 38:57 Nagrania z monitoringu, dane z kart dostępu i historie połączeń. Monitoring potwierdzał, że Sam przebywał na siłowni. Nie oznaczało to jednak, że jego alibi obejmowało moment śmierci Ellen. Nie udało się precyzyjnie ustalić, kiedy zmarła, a kamery nie rejestrowały korytarza ani wejścia do mieszkania. Nie było więc dowodu, że Ellen nadal żyła, kiedy Sam wychodził na trening. 39:22 28 stycznia odbył się pogrzeb Ellen, a następnego dnia rodzina sama przekazała policji jej telefon, prywatny i służbowy laptop oraz komputer sama. Przez blisko dwa dni urządzenia należące do Ellen pozostawały poza kontrolą śledczych. Nie można było więc zagwarantować, że w tym czasie nikt ich nie uruchamiał, nie przeglądał ani nie zmieniał zapisanych na nich danych. 39:47 Na służbowym laptopie potwierdzono, że ostatnia aktywność nastąpiła o 16.46 w dniu śmierci Ellen. Nie udało się jednak ustalić, kto wtedy korzystał z komputera. Prywatny laptop przekazano do analizy FBI. Według dokumentów podczas pierwszego badania nie znaleziono na nim niczego, co wskazywałoby, że Ellen planowała odebrać sobie życie. Później pojawiły się jednak informacje o zupełnie innych wynikach analizy. Na jednym z laptopów miało znajdować się 7 wyszukiwań słowa depresja, 6 związanych z odebraniem sobie życia oraz jedno dotyczące jego sposobu. 40:27 W historii przeglądania zapisano również, że 10 stycznia otwarto artykuł o eutanazji oraz stronę poświęconą bezbolesnej śmierci. Na drugim komputerze nie odnaleziono podobnych treści. 40:40 Policjanci uznali te wyszukiwania za kolejny argument przemawiający za tym, że Ellen sama zadała sobie obrażenia. Problem polegał na tym, że wcześniejsza analiza nie wykazała treści wskazujących na taki zamiar, a urządzenia przez dwa dni, przypomnę, pozostawały poza kontrolą śledczych. 40:59 Specjaliści zwracali później uwagę, że zapisane na komputerze daty można zmienić. Nie ma dowodów, że ktokolwiek zrobił to w tym przypadku, ale ze względu na sposób zabezpieczenia urządzeń należało jednak dokładnie sprawdzić również taką możliwość. Nie wiadomo, czy przeprowadzono analizę, która pozwoliła ją jednoznacznie wykluczyć. 41:21 Tego samego dnia detektywi przesłuchali też trzy przyjaciółki Ellen. Wszystkie wiedziały o jej stresie, lęku i problemach zawodowych, ale żadna nie uważała, że planowała odebrać sobie życie. Nie zgłaszały również obaw dotyczących sama. Jedna opisała ich relację jako wspaniałą, druga powiedziała, że Ellen bardzo kochała narzeczonego, a trzecia nazwała go świetnym człowiekiem. Mimo opinii dr Osborne'a, policja nadal skłaniała się ku wersji, według której Ellen sama zadała sobie śmiertelne obrażenia. 41:54 W kolejnych tygodniach śledczy skupili się więc przede wszystkim na jej stanie psychicznym oraz problemach zawodowych. 42:04 6 lutego sam ponownie spotkał się z detektywami i uzupełnił wcześniejsze zeznania. Powiedział, że w dniu śmierci Ellen była szczególnie zdenerwowana zbliżającym się terminem wystawienia ocen. Próbowała pracować, ale nie potrafiła się skoncentrować. Sam twierdził, że starał się ją pocieszyć, a następnie zszedł na siłownię. Wyjaśnił również, że Ellen zazwyczaj zakładała wewnętrzną zapadkę przed snem albo wtedy, gdy wyjeżdżał służbowo. Nie robiła tego jednak, kiedy wychodził tylko poćwiczyć. 42:37 Sam nie próbował od razu sforsować drzwi, ponieważ zakładał, że narzeczona może brać prysznic, słuchać muzyki albo po prostu spać. 42:46 Zaprzeczył też, aby Ellen wcześniej próbowała sobie zrobić krzywdę. Twierdził także, że przed jej śmiercią nie obawiał się poważnie o jej stan psychiczny, a w ich związku nie dochodziło do przemocy. Według sama problemy Ellen zaczęły się na początku roku szkolnego 2010 roku. Straciła pewność siebie jako nauczycielka, a praca stopniowo zaczęła pochłaniać coraz większą część jej życia. Miała częściej unikać spotkań i zostawać w domu, zwykle tłumacząc to obowiązkami zawodowymi. 43:19 Sam opowiedział także o dwóch rozmowach, których nie można było już w żaden sposób potwierdzić. Twierdził, że w styczniu Ellen zapytała go, czy nadal będzie ją kochał, jeśli okaże się w cudzysłowie szalona. Miał odpowiedzieć, że jego miłość jest bezwarunkowa. Innym razem Ellen miała powiedzieć, że chciałaby znowu poczuć się jak dawniej. 43:43 Po zakończeniu rozmowy sam dobrowolnie przekazał policji prób GDNA. Trzy dni później detektywi przesłuchali współpracowników Ellen. Potwierdzili, że bardzo przeżywała zmiany w sposobie wystawiania ocen i rozważała odejście z zawodu. Wiedzieli również, że rozpoczęła leczenie, ale słyszeli od niej, że przepisane leki zaczynają pomagać. Mimo problemów w pracy opisywali ją jako szczęśliwą z powodu zaręczyn i ciepło wypowiadającą się o samie. 44:13 W związku z tymi ustaleniami 18 lutego policja publicznie ogłosiła, że śmierć Ellen traktuje jako odebranie sobie życia. Funkcjonariusze przekonywali, że nie znaleźli dowodów wskazujących na udział innej osoby. Nie oznaczało to jednak, że oficjalna dokumentacja została już zmieniona. Dr Osborne nadal uważał, że doszło do zabójstwa i nie chciał wycofać swojej pierwszej opinii. 44:41 W marcu 2011 roku z dr Osborne spotkali się dwaj przedstawiciele filadelfijskiej policji oraz pracownik prokuratury. Zakwestionowali jego ustalenia i przedstawili argumenty, które ich zdaniem przemawiały za odebraniem sobie życia. Jednym z nich była informacja, że ochroniarz Philip Hunton miał towarzyszyć samowi na szóste piętro i widzieć jak ten wyważa drzwi. Gdyby rzeczywiście tak było, niezależny świadek potwierdzałby, że mieszkanie było zabezpieczone od środka, a sam dostał się do niego dopiero po sforsowaniu zapadki. 45:14 Phil nie był jednak świadkiem tych wydarzeń. Twierdził, że przecież nie mógł opuścić stanowiska w lobby, dlatego nie pojechał z Samem na szóste piętro i nie widział momentu otwarcia drzwi. W raporcie Stevena Olszewskiego zapisano natomiast, że informacja o obecności ochroniarza pochodziła z relacji samego sama. Mimo to podczas rozmowy z doktorem Osbornem policjanci przedstawili ją jako potwierdzony fakt. Mogło to mieć istotne znaczenie, ponieważ zamknięte od środka drzwi należały do najważniejszych argumentów wspierających wersję o odebraniu sobie życia. 45:49 Spór dotyczył również głębokiej rany szyi. Aby ustalić, czy mogła ona obezwładnić Ellen, zabezpieczony fragment kręgosłupa przekazano do oceny neuropatolożce. 46:04 Władze przekazały później, że zdaniem ekspertki ostrze uszkodziło osłonkę rdzenia kręgowego, ale nie sam rdzeń. Według przedstawionej przez nią interpretacji, Rana mogła wywołać odręfienie ciała, nie odbierając Ellen możliwości poruszania rękami. Oznaczałoby to, że po jej odniesieniu nadal mogła zadać sobie ostatni cios w klatkę piersiową. Po latach pojawiła się jednak poważna wątpliwość dotycząca tej opinii. Dr Roke Adams miała oświadczyć, że nigdy nie badała osłonki rdzenia kręgowego Ellen. 46:36 Jeżeli tak było, władza przypisała jej wniosek, którego sama nie wydała. 46:42 W międzyczasie 4 kwietnia 2011 roku dr Osborne wydał zmienioną opinię. Przyczyna śmierci pozostała taka sama – liczne rany zadane ostrym narzędziem. Zmienił natomiast określenie sposobu śmierci. Zamiast zabójstwa wpisał odebranie sobie życia. W nowej opinii podkreślono, że drzwi zostały zabezpieczone od środka, a w mieszkaniu nie znaleziono wyraźnych oznak walki. Były to te same argumenty, które wcześniej przedstawiali policjanci. 47:12 Na zmianę mogła wpłynąć również opinia przypisana dr. Roque Adams, zgodnie z którą rana szyi nie pozbawiła Ellen możliwości dalszego poruszania się. Nie wiadomo, jak duże znaczenie miały poszczególne informacje przekazane dr. Osborne'owi. Wiadomo jednak, że przynajmniej jedna z nich była nieprawdziwa. Ochroniarz nie widział momentu wyważania drzwi. 47:35 Wątpliwości budziła również sama zapadka. Nie przeprowadzono rekonstrukcji, która pozwoliłaby sprawdzić, czy zabezpieczenie mogło zatrzasnąć się po mocnym zamknięciu drzwi od zewnątrz, jak twierdziła osoba, która zarządzała budynkiem. Nie ustalono też ponad wszelką wątpliwość, kiedy doszło do uszkodzenia. 47:55 Mimo tych niewyjaśnionych kwestii, oficjalny sposób śmierci Ellen został zmieniony na odebranie sobie życia. W kwietniu 2011 roku policja zatem zamknęła sprawę. Dla rodziców Ellen nie był to jednak jej koniec, lecz dopiero początek wieloletniej walki o zmianę tej decyzji. Cindy i Josh nie wierzyli, że ich córka samodzielnie zadała sobie tak liczne obrażenia, szczególnie rany znajdujące się z tyłu szyi i u podstawy czaszki. 48:25 W 2012 roku zaczęli domagać się udostępnienia pełnej dokumentacji sprawy, raportów policyjnych, protokołu z sekcji zwłok oraz zdjęć wykonanych w mieszkaniu. Kiedy otrzymali materiały, przekazali je niezależnym specjalistom. Chcieli, aby eksperci przeanalizowali obrażenia Ellen bez opierania się na wersji wydarzeń przyjętej wcześniej przez filadryfijską policję. Jednym z pierwszych był dr Cyril Wecht, doświadczony patolog sądowy, były koroner i lekarz sądowy. 48:56 Po przejrzeniu dokumentacji zakwestionował możliwość, że Ellen sama zadała sobie wszystkie obrażenia. Rodzice zwrócili się również do patologa sądowego Wayne'a Rosa. Po zapoznaniu się ze zdjęciami, raportami oraz wynikami sekcji uznał, że zarówno stan ciała Ellen, jak i okoliczności jego odnalezienia wskazywały na zabójstwo. Ross zwrócił uwagę na liczne siniaki. Jego zdaniem ich rozmieszczenie odpowiadało obrażeniom powstałym wskutek wielokrotnych uderzeń. 49:27 Dopatrzył się również zmian w obrębie szyi, które według niego mogły świadczyć o duszeniu. Była to jednak opinia eksperta wydana na podstawie zachowanej dokumentacji, a nie wynik dodatkowego badania ciała. Do analizy materiałów włączono następnie Scotta Illmana, specjalisty zajmującego się rekonstrukcją miejsc przestępstw. Ale miało to miejsce dopiero w 2017 roku. Mężczyzna przejrzał się wtedy przede wszystkim śladom krwi widocznym na twarzy, ubraniu Ellen oraz kuchennych szafkach. 49:59 Jego zdaniem krew na czole kobiety nie spływała w sposób odpowiadający pozycji, w której wykonano zdjęcia. 50:07 Biegła ukośnie i zatrzymywała się w okolicy brwi, zamiast kierować pionowo w dół. Podobne niezgodności dostrzegł wokół oczu i kości policzkowych. Jednocześnie kształt plam na bluzie wskazywał, że na innym etapie głowa Ellen była pochylona do przodu, a źródło krwi znajdowało się nad jej tułowiem. Ilman zauważył również ślady na powierzchni szafki, które zinterpretował jako powstałe w wyniku kilkukrotnego kontaktu zakrwawionych włosów z meblem. 50:37 Zastanawiała go także różnica pomiędzy dużą ilością krwi na ubraniu Ellen, a stosunkowo niewielką jej ilością na podłodze. Na spodzie prawego buta znajdowała się krew, ale wokół brakowało dodatkowych śladów, których można byłoby oczekiwać, gdyby Ellen samodzielnie stanęła w jej kałuży albo przez nią przeszła. Na podstawie tych obserwacji Ilman uznał, że głowa Ellen znajdowała się w kilku różnych pozycjach już po rozpoczęciu krwawienia. Nie potrafił jednak ustalić, kto ją poruszył, ani w którym momencie do tego doszło. 51:13 Ellen mogła zmieniać pozycję jeszcze po odniesieniu pierwszych obrażeń. Jej ciało mogła również przemieścić osoba, która ją zaatakowała. Istniało jednak także mniej podejrzane wyjaśnienie. Sam podczas rozmowy z numerem alarmowym wykonywał polecenia dyspozytorki i próbował przygotować narzeczoną do resuscytacji. Na nagraniu słychać, że poruszał Ellen i próbował ułożyć ją na plecach. Ostatecznie nie rozpoczął jednak pełnej resuscytacji, ponieważ z jej klatki piersiowej wystawał nóż. 51:45 Na zdjęciach wykonanych po przyjeździe służb Ellen nadal była osunięta na szafki, dlatego nie wiadomo w jakim stopniu sam rzeczywiście zmienił pozycję jej ciała. Analiza Ilmana nie pozwoliła udowodnić, że ktoś przeniósł Ellen po śmierci. Pokazała jednak, że ślady krwi były bardziej skomplikowane niż wynikało to z pierwszych raportów, w których uznano je za zgodne z pozycją ciała. Dla Cindy i Josha opinie niezależnych ekspertów stanowiły kolejny dowód na to, że podczas pierwszych oględzin pominięto istotne okoliczności. 52:21 Rodzice zaczęli się więc domagać od filadelfijskiej policji, prokuratury i biura lekarza sądowego ponownego zbadania śmierci córki. W styczniu 2018 roku filadelfijski prokurator okręgowy przekazał materiały prokuraturze generalnej Pensylwanii. Urzędem kierował wówczas John Shapiro, późniejszy gubernator stanu. Rodzice Ellen liczyli, że sprawę przeanalizuje instytucja niezwiązana z pierwotnym śledztwem. W tym czasie śmiercią Ellen zainteresowały się również media. 52:54 W 2019 roku The Philadelphia Inquirer opublikował obszerne śledztwo, w którym opisano nieprawidłowości i sprzeczności znajdujące się w dokumentacji. Dziennikarze poprosili o ocenę akt m.in. dr Cyrilla Wechta oraz specjalistę medycyny sądowej Henry'ego Lee. Wecht uznał okoliczności śmierci Ellen za mocno podejrzane i nie rozumiał, dlaczego ostatecznie przyjęto wersję o odebraniu sobie życia. Lee stwierdził natomiast, że liczba i rodzaj ran oraz widoczne na zdjęciach ślady krwi pasowały do miejsca zabójstwa. 53:31 Reporterzy wrócili także do opinii przypisywanej dr Lucy Rogue Adams. To właśnie na jej rzekomych ustaleniach oparto twierdzenie, że rana szyi nie uszkodziła rdzenia kręgowego w sposób, który uniemożliwiłby Ellen dalsze poruszanie się. 53:49 Kiedy dziennikarze skontaktowali się z neuropatolożką, odpowiedziała, że nie pamięta tej sprawy. Napisała również, że jej zdaniem nie widziała zabezpieczonego fragmentu kręgosłupa, chociaż dopuściła niewielką możliwość, że pokazano jego bez sporządzenia formalnej dokumentacji. W oficjalnych aktach nie odnaleziono jednak jej raportu, rachunku ani faktury potwierdzającej wykonanie konsultacji. Nie można więc powiedzieć z całkowitą pewnością, że dr Roke Adams nigdy nie widziała materiału, ale nie udało się odnaleźć dokumentu, w którym osobiście sformułowałaby wniosek przypisany jej przez władzę. 54:29 Dziennikarskie analizy potwierdziły również, że ochronierz nie jechał z samym na szóste piętro. Na nagraniu z monitoringu Sam wsiadał do windy sam. CNN poinformowało ponadto, że historia jego połączeń nie odpowiada zaprzysiężonym relacjom dwóch krewnych, którzy twierdzili, że rozmawiali z nim i słyszeli moment wyważania drzwi. Była to kolejna okoliczność podważająca sposób, w jaki odtworzono ostatnie minuty przed wezwaniem pomocy. 55:01 W 2019 roku dr Wayne Ross wykorzystał obrazowanie trójwymiarowe, aby odtworzyć przebieg ran Ellen oraz kierunek, pod jakim ostrze wnikało w jej ciało. Szczególną uwagę poświęcił obrażeniom z tyłu głowy i szyi. Według Rossa jedna z głębokich ran mogła doprowadzić do natychmiastowej śmierci, paraliżu albo poważnie ograniczyć zdolność Ellen do wykonywania dalszych ruchów. Dotyczyło to przede wszystkim obrażenia w okolicy drugiego i trzeciego kręgu szyjnego oraz rany sięgającej jamy czaszki. 55:37 Na podstawie samych obrażeń nie można było ustalić kolejności wszystkich ciosów. Wiadomo było jednak, że rana klatki piersiowej powstała jako ostatnia, ponieważ nóż nadal tkwił w ciele Ellen. 55:51 Jeżeli więc wcześniej doszło do uszkodzenia móżdżku albo okolicy rdzenia kręgowego, Ellen mogła nie być już w stanie unieść ręki i samodzielnie wbić sobie ostrza w klatkę piersiową. Ross uznał zatem, że przynajmniej część obrażeń musiała zostać zadana przez inną osobę. Ale pojawiał się pewien problem. Była to opinia niezależnego eksperta pracującego dla rodziny, a nie wniosek zaakceptowany przez filadelfijskie władze. Rekonstrukcja nie pozwoliła również bezspornie odtworzyć kolejności powstawania wszystkich ran. 56:25 Mimo tego rodzice Ellen przekazali wyniki do biura lekarza sądowego i ponownie poprosili o zbadanie śmierci córki. Kiedy nie doprowadziło to do zmiany oficjalnego stanowiska, postanowili skierować sprawę do sądu. 56:41 W październiku 2019 roku Sandy i Josh pozwoli biuro lekarza sądowego oraz doktora Osborne. Domagali się zmiany sposobu śmierci córki z odebrania sobie życia na zabójstwo albo przypadek o nieustalonych okolicznościach. Stwierdzili również, że pierwotne dochodzenie zostało przeprowadzone nieprawidłowo. W styczniu 2020 roku sąd odrzucił wniosek pozwanych o zakończenie postępowania i pozwolił rodzicom kontynuować sprawę. Nie oznaczało to jeszcze, że przyznał im rację. 57:13 Greenbergowie otrzymali jednak możliwość dalszego przedstawiania zgromadzonych dowodów i przesłuchiwania osób zaangażowanych w pierwotne dochodzenie. Równolegle sprawę analizowała Prokuratura Generalna Pensylwanii. W lutym 2022 roku urząd poinformował, że przeprowadzony przegląd nie dał podstaw do zmiany wcześniejszych ustaleń. Śmierć Ellen nadal traktowano jako odebranie sobie życia. Kilka miesięcy później sprawa trafiła do prokuratury hrabstwa Chester. 57:45 Miało to pozwolić uniknąć wrażenia konfliktu interesów i zapewnić kolejny, niezależny przegląd materiałów. Tamtejsi śledcze przeprowadzili nowe rozmowy, ponownie przeanalizowali wcześniejsze ustalenia i skorzystali z opinii zewnętrznego eksperta. Postępowanie trwało ponad dwa lata. W listopadzie 2024 roku prokuratura hrawstwa Chester poinformowała jednak, że zgromadzony materiał nie pozwala udowodnić ponad uzasadnioną wątpliwość, że doszło do przestępstwa. 58:19 Sprawa została przeniesiona do kategorii nieaktywnych. 58:23 Nie oznaczało to jednak, że prokuratorzy udowodnili, że Ellen odebrała sobie życie. Uznali jedynie, że po tylu latach przy brakujących i utraconych dowodach nie są w stanie postawić nikomu zarzutów karnych. Prawnicy Greenbergów skrytykowali wynik postępowania w hrabstwie Chester. Zarzucali prokuraturze, że nie wyjaśniła najważniejszych dowodów wskazujących na udział innej osoby. a także podważali kwalifikacje eksperta, na którego opinii oparto część wniosków. 58:54 Rodzice Ellen nadal nie zamierzali się poddać. 30 lipca 2024 roku Sąd Najwyższy Pensylwanii zgodził się rozpatrzyć odwołanie Greenbergów. Nie miał jednak ustalać, czy Ellen została zabita. Spór dotyczył tego, czy jej rodzice w ogóle mają prawo zakwestionować w sądzie zapis w akcie zgonu i domagać się zmiany oficjalnie określonego sposobu śmierci. Równolegle trwał drugi proces rozpoczęty przez Greenbergów w 2022 roku. 59:27 Tym razem rodzice zarzucali przedstawicielom miasta, że rażąco nieprawidłowo przeprowadzili dochodzenie, a następnie ukrywali popełnione błędy, świadomie narażając rodzinę na wieloletnie cierpienie. Podczas rozprawy w grudniu 2024 roku sędzia otwarcie zakwestionował sposób zabezpieczenia miejsca śmierci Ellen. Stwierdził, że właściwie nikt nie zaprzecza już, iż mieszkanie powinno zostać potraktowane inaczej. Dodał również, że zapis o odebraniu sobie życia, który nadal widniał w akcie zgonu, uważa za zagadkowy. 60:04 Sędzia nie rozstrzygał jednak, jak zmarła Ellen. Miał jedynie zdecydować, czy pozew rodziców może trafić pod ławę przysięgłych. Ostrzegł ich prawnika, że udowodnienie celowego działania urzędników będzie bardzo trudne, ale stwierdził, że Greenbergowie nadal mają szansę. 60:23 Ostatecznie oddalono roszczenia wobec dwóch osób, ale postępowanie przeciwko byłemu głównemu lekarzowi sądowemu Samuelowi Gulino, doktorowi Marlonowi Osbornowi oraz detektywowi Johnowi McNamee mogło być kontynuowane. Na początku 2025 roku rozpoczęły się przygotowania do procesu przed ławą przysięgłych. Do procesu jednak nie doszło. 60:49 31 stycznia 2025 roku dr Osborne podpisał oświadczenie, w którym po raz kolejny zmienił swoje stanowisko. Po zapoznaniu się z informacjami, których nie znał w chwili wystawienia aktu zgonu, stwierdził, że nie zgadza się już z kwalifikacją wskazującą na odebranie sobie życia. Nie napisał wprost, że Ellen została zabita. Oświadczył jedynie, że jej sposób śmierci powinien zostać określony inaczej niż jako odebranie sobie życia. 61:20 Ponieważ nie pracował już w filadelfijskim biurze lekarza sądowego, nie mógł samodzielnie zmienić aktu zgonu. Trzy dni później rodzice Ellen zawarli ugodę z miastem. Filadelfia zgodziła się im wypłacić 650 tysięcy dolarów oraz ponownie przeanalizować sposób śmierci Ellen. Rodzina liczyła więc, że po 14 latach oficjalne ustalenia wreszcie ulegną zmianie. Tak się jednak nie stało. 61:50 10 października 2025 roku główna lekarka sądowa Filadelfii, dr Lindsay Simon, zakończyła ponowną analizę i przedstawiła 32-stronnicowy raport. Po zapoznaniu się z zachowaną dokumentacją, opiniami niezależnych ekspertów oraz zdjęciami z sekcji podtrzymała wcześniejszą kwalifikację. Jej zdaniem śmierć Ellen nadal należało uznawać za odebranie sobie życia. 62:17 Ponowne przejrzenie zdjęć przyniosło jednak zaskakujące odkrycia. Simon dostrzegła 20 siniaków, których nie opisano podczas pierwszej sekcji oraz 3 dodatkowe, powierzchowne uszkodzenia skóry. Łączna liczba siniaków wzrosła więc z 11 do 31, a obrażeń zadanych ostrym narzędziem z 20 do 23. 62:39 Mimo tych odkryć, Simon uznała, że nowe siniaki mogły powstać podczas zwyczajnych, codziennych czynności, m.in. w trakcie pracy Ellen z dziećmi. Przyznała również, że rozmieszczenie ran było nietypowe, ale jej zdaniem kobieta była fizycznie zdolna zadać je sobie samodzielnie. 62:58 Lekarka wskazała także na brak obrażeń obronnych, wyraźnych śladów walki oraz dowodów, że do mieszkania dostała się jeszcze jedna osoba. Zaznaczyła, że na nożu nie wykryto DNA sama i nie odnaleziono potwierdzenia, aby w związku dochodziło do przemocy. Simon inaczej oceniła również rany w okolicy rdzenia kręgowego. Jej zdaniem widoczne na zdjęciach uszkodzenie mogło wcale nie zostać spowodowane przez nóż. Dopuściła możliwość, że powstało już podczas sekcji, kiedy ciało badano za pomocą sondy. 63:31 Dodała, że nawet gdyby rana powstała jeszcze za życia Ellen, nie musiała natychmiast pozbawić jej możliwości poruszania się. W jej ocenie kobieta nadal mogła wykonać kolejne ruchy i zadać sobie pozostałe obrażenia. Był to wniosek całkowicie przeciwny do opinii Wayna Rosa oraz innych specjalistów współpracujących z rodziną. Prawnik Greenbergów nazwał raport głęboko wadliwym. Zarzucił Simon, że przedstawiała problemy psychiczne Ellen w zniekształcony sposób i pominęła dowody, które nie pasowały do wersji o odebraniu sobie życia. 64:07 14 października sąd otrzymał informację, że miasto wykonało warunek ugody i zakończyło ponowną analizę. Postępowanie objęte porozumieniem zostało więc zamknięte. 64:20 A to oznaczało, że po 14 latach, kolejnych ekspertyzach, dwóch procesach i ponownym zbadaniu dokumentacji oficjalne stanowisko pozostało bez zmian. W akcie zgonu Ellen nadal widnie informacja, że odebrała sobie życie. Jej rodzice wciąż jednak uważają, że córka została zabita, a błędy popełnione w pierwszych godzinach po jej śmierci sprawiły, że prawdy może już nie udać się jednoznacznie ustalić. 64:50 W związku z tą sprawą powstało kilka teorii i teraz je Wam przybliżę. Pierwsza możliwość zakłada, że Ellen rzeczywiście sama zadała sobie wszystkie obrażenia. Te wersje nadal podtrzymuje Filadelfijskie Biuro Lekarza Sądowego. Jej zwolennicy zwracają uwagę na to, że część ran była bardzo płytka. Można je interpretować jako rany próbne, które czasami pojawiają się przed zadaniem sobie poważniejszego obrażenia. Sama liczba ran również nie wyklucza odebrania sobie życia. 65:22 Patolodzy spotykają przypadki, w których jedna osoba samodzielnie zadawała sobie dziesiątki obrażeń. Największą trudność stanowi jednak ich umiejscowienie. Aż 10 ran znajdowało się z tyłu szyi, a dwie z nich sięgały muszczku oraz okolice rdzenia kręgowego. Oficjalna wersja wymaga więc przyjęcia, że po odniesieniu tych obrażeń Ellen zachowała wystarczającą koordynację i siłę, aby na końcu jeszcze wbić sobie nóż głęboko w klatkę piersiową. 65:52 Natomiast to, co budzi wątpliwości przy tej teorii, to to, dlaczego kierunek spływania krwi nie odpowiadał pozycji, w której znaleziono Ellen, skąd wzięło się 31 siniaków, I dlaczego przed śmiercią przygotowywała jedzenie, planowała spotkanie z koleżanką oraz kontynuowała leczenie, które, jak sama twierdziła, zaczynało jej pomagać. Żaden z tych elementów osobno nie wyklucza odebrania sobie życia, ale razem tworzą jednak bardzo nietypowy obraz. Druga wersja również zakłada, że Ellen sama zadała sobie rany, ale pod wpływem leków, które w rzadkich przypadkach mogą powodować zaburzenia zachowania, urojenia albo myśli o zrobieniu sobie krzewdy. 66:34 Tylko, że w tym przypadku nie znaleziono dowodu na taką reakcję. W jej organizmie wykryto jedynie niewielkie, niższe od terapeutycznych stężenia obu leków. Nie stwierdzono też nadmiaru innych substancji ani alkoholu, a psychiatra uważał, że stan pacjentki się poprawiał. Nie można całkowicie wykluczyć nagłego działania niepożądanego, ale nic nie potwierdza, że rzeczywiście do niego doszło. Trzecia teoria zakłada udział innej osoby. W internecie podejrzenia najczęściej kierowano wobec sama, ponieważ to on przebywał z Ellen w mieszkaniu przed wyjściem na siłownię, a później znalazł jej ciało. 67:12 Monitoring potwierdził, że sam ćwiczył na siłowni do 17.30, ale nie ustalono dokładnego czasu śmierci Ellen, dlatego nagranie nie rozstrzyga, czy zginęła podczas jego pobytu na siłowni, czy jeszcze przed jego wyjściem z mieszkania. Podejrzenia wzbudzały także jego coraz bardziej nerwowe wiadomości. Pierwsze stwierdzenia podczas rozmowy z numerem alarmowym, że Ellen sama się dźgnęła oraz sprzeczne informacje dotyczące obecności ochroniarza przy wyważaniu drzwi. 67:43 I znów, każdy z tych elementów może mieć wyjaśnienie, ale z powodu sposobu przyprowadzenia pierwszych oględzin nie udało się tego dokładnie zweryfikować. Sam nigdy nie został oskarżony, ani oficjalnie uznany za podejrzanego. Nie znaleziono jego DNA na nożu, chociaż narzędzie pochodziło ze wspólnej kuchni, więc zarówno obecność, jak i brak jego materiału biologicznego trudno byłoby uznać za rozstrzygający dowód. Nie wykazano również, że stosował wobec Helen przemoc, ani nie znaleziono żadnego motywu, dla którego miałby chcieć zabić narzeczoną. 68:20 Zatem niedokładne śledztwo zaszkodziło także i jemu. Po wyczyszczeniu mieszkania i utracie części materiału dowodowego nie dało się ani wykazać jego udziału, ani definitywnie wyjaśnić wszystkich okoliczności, które od lat wywołują podejrzenia. Rozważano również możliwość, że do mieszkania weszła inna osoba. Na nagraniach z monitoringu jedna z osób analizujących sprawę po latach zauważyła nieznanego mężczyznę. W czasie, w którym mogła zginąć Ellen, zachowywał się nerwowo, wszedł na górę, a następnie wrócił do lobby. 68:55 Nie ustalono kim był, ale nie ma żadnego dowodu, że miał związek ze śmiercią Ellen. Mógł być mieszkańcem budynku albo czyimś gościem. Teoria o przypadkowym napastniku ma również kilka poważnych, słabych punktów. W mieszkaniu nie znaleziono żadnych śladów włamania ani kredzieży. Balkon na szóstym piętrze nie stanowił realnej drogi ucieczki, a użyty nóż pochodził z kuchni Ellen Isama. Jeżeli więc w mieszkaniu znajdowała się trzecia osoba, najprawdopodobniej weszła przez główne drzwi i nie przyniosła własnego narzędzia. 69:29 Mogłoby to oznaczać, że Ellen sama ją wpuściła, albo że początkowo nie planowała ona ataku. Nadal jednak nie ma na to żadnych dowodów. Istnieje też stanowisko, zgodnie z którym dostępne dowody nie pozwalają uczciwie wybrać pomiędzy odebraniem sobie życia a zabójstwem. W takim przypadku sposób śmierci powinien zostać określony jako nierozstrzygnięty. Taka kwalifikacja nie wskazywałaby sprawcy, ani nie wyjaśniała co wydarzyło się w mieszkaniu, ale oddawałaby fakt, że żadnej wersji nie udało się bezspornie udowodnić. 70:05 I właśnie na tym polega największy problem tej sprawy. Nie znamy kolejności powstania większości ran, czasu śmierci Ellen, ani pochodzenia wszystkich siniaków. Nie wiadomo, dlaczego ślady krwi nie odpowiadały pozycji ciała oraz kiedy dokładnie uszkodzono zapadkę. Nie da się też sprawdzić, jakie ślady znajdowały się na przedmiotach umytych dzień po jej śmierci. 70:27 Sandy i Josh twierdzą, że na własne dochodzenie i wieloletnią walkę prawną wydali około 700 tysięcy dolarów. Mimo ugody, kolejnych ekspertyz i ponownej analizy dokumentacji, oficjalne stanowisko nie zostało zmienione. Rodzice Ellen uważają, że o losach całego postępowania przesądziły pierwsze godziny. Ich zdaniem mieszkanie zbyt szybko przestało być traktowane jako miejsce możliwego zabójstwa. Ślady zostały usunięte, urządzenia elektroniczne wyniesiono bez odpowiedniego zabezpieczenia, a lekarzowi sądowemu przekazano nieprawdziwą informację, że ochroniarz widział moment wyważania drzwi. 71:08 Po tylu latach można ponownie analizować fotografie, dokumenty i kierunek każdej rany. Nie da się jednak odzyskać tego, co zniknęło podczas sprzątania mieszkania. Sprawa Ellen zaczęła się jak zagadka zamkniętego pokoju i tak naprawdę do dziś nią pozostaje. Nie wiadomo, czy 27-letnia nauczycielka odebrała sobie życie, czy ktoś stworzył scenę, która miała właśnie tak wyglądać. 71:35 I to wszystkie informacje, jakie przygotowałam na temat tej sprawy. Dajcie znać, co wy o niej uważacie. Czy zgadzacie się z tym, co ustaliła policja, czyli według was Ellen sama odebrała sobie życie? Czy jednak bardziej przemawiają do was argumenty rodziców kobiety, którzy uważają, że ich córka została zabita? Z góry dziękuję za Wasze wypowiedzi i całe zaangażowanie. Dziękuję też za łapki w górę, udostępnienie odcinka, podbicia odcinka i wszelką aktywność. 72:06 To naprawdę bardzo pomaga w rozwijaniu podcastu, więc jeśli macie chwilę, to dzięki wielkie za każde Wasze takie działanie. Dziękuję też za wspieranie na YouTube i postawione kawki. 72:19 Zastanawiam się także nad nową serią, w której omawiałabym sprawy, które dzieją się aktualnie, które są w toku. Na przykład mamy jakiś proces sądowy i codziennie pojawiają się jakieś relacje. I prawdopodobnie taka seria powstanie, ale dajcie znać, czy właśnie chcielibyście słuchać odcinków o sprawach, które nie są jeszcze zakończone i do których będziemy regularnie wracać. 72:47 A teraz życzę Wam dobrego dnia, dobranoc, do usłyszenia.